Grondwater in de kelder: herkennen en wat er nog kan

Water dat op de keldervloer staat of langs de voet van de muur binnenkomt, doet al snel aan grondwater denken. Deze gids hoort bij onze uitleg over vocht in de kelder en helpt je inschatten of het echt grondwater is, en wat er dan nog haalbaar is.

Grondwater is niet de enige verklaring. Water dringt volgens de Vlaamse Woningkwaliteitswijzer binnen door barsten, breuken, scheuren, voegen of poriën van het materiaal, en het kan zowel om regenwater als om grondwater gaan. Buildwise, het technisch centrum van de Belgische bouw, onderscheidt in zijn dossier over kelderrenovatie (2/2009) waterinfiltraties van opstijgend grondvocht. Dat laatste is geen vocht in vloeibare vorm dat binnenkomt, maar een capillaire migratie: vocht dat zich door het materiaal zelf verplaatst vanuit de grond die de muren raakt. Het komt in oude ondergrondse constructies uit metselwerk ook voor als er geen grondwaterlaag aanwezig is.

En niet elk water van buiten is grondwater. Regenwater dat over de natuurlijke bodem wegvloeit en ter hoogte van de keldermuren in de grond dringt, kan zich ook tegen de wanden ophopen. Dat risico hangt volgens Buildwise af van de aard van het terrein en van de helling rondom het gebouw.

Het is volgens Buildwise (dossier 2/2009) belangrijk te weten op welk niveau het grondwater zich bevindt ten opzichte van de keldervloer. Dat niveau bepaal je met een piëzometer: een eenvoudige standpijp waarmee je vanaf het oppervlak bij de grondwaterlaag kan, en waarin een sonde of druksensor het peil bepaalt.

Zo'n meting gebeurt bij voorkeur over een langere periode, om de schommelingen van het grondwaterniveau op te sporen. Men gaat er volgens Buildwise van uit dat het minimale niveau in oktober bereikt wordt en het maximale in maart. Meet je alleen in oktober, dan ken je het hoogste niveau dus niet.

Ook de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) schrijft in haar Waterwegwijzer uit 2018 dat het belangrijk is om bij de start van een bouwproject de lokale grondwaterstanden te kennen.

Buildwise is daarover in dossier 2/2009 duidelijk, en dat gaat doorgaans over oudere kelders uit metselwerk. Bevindt de grondwaterlaag zich, zelfs tijdelijk, boven het kelderniveau, dan zal zelfs de omvorming tot een ruimte met een normaal gebruik, bijvoorbeeld een opslagruimte, zeer moeilijk zijn. Een omvorming tot woonruimte raadt Buildwise in dat geval af.

Buildwise noemt voor die situatie een stijve, ononderbroken binnenbekuiping over vloer en muren, met een binnenafwerking die niet gevoelig is voor vocht. Een bekuiping betekent dat de kelder langs binnen als een kuip afgedicht wordt. De doeltreffendheid zal volgens Buildwise wel eerder beperkt zijn, omdat de bepleistering moeilijk ononderbroken te houden is ter hoogte van dwarsmuren en trappen.

Een soepele binnenbekuiping is voor Buildwise in deze omstandigheden evenmin een antwoord: ze kan het binnendringen van vocht via de keldervloer niet vermijden, en ook het optreden van opstijgend grondvocht in de beschermde muren niet tegengaan.

Meer over de technieken zelf lees je in onze gids over een kelder waterdicht maken. De volgende tabel zet naast elkaar wat de bronnen beschrijven bij grondwater en bij oppervlaktewater.

Een verlaging van de grondwaterstand houdt volgens de VMM (2018) risico's in, zoals verzakkingen van het maaiveld en schade aan omliggende gebouwen. Permanent wegpompen is bovendien duur, omdat het water voortdurend naar boven gepompt moet worden.

Voor een te renoveren kelder die niet volledig waterdicht is, legt de Waterwegwijzer een volgorde op. Eerst ga je na of de kelder behandeld kan worden zodat die volledig waterdicht is. Enkel als aangetoond wordt dat dat niet kan, kan een permanente drainage als oplossing overwogen worden. Bij nieuwbouw moet een kelder steeds als een volledig waterdichte kuip aangelegd worden.

Ook een tijdelijke bemaling, waarbij grondwater tijdens werken weggepompt wordt, moet volgens de VMM gemeld worden aan het gemeentebestuur en kan vergunningsplichtig zijn. Meer over buizen, putten en pompen lees je bij drainage en pompen in de kelder.

Zelf kan je observeren en noteren.

• Noteer wanneer er water staat, hoe hoog en hoe lang. Vergelijk dat met de periode waarin Buildwise het hoogste grondwaterniveau verwacht.
• Kijk of het water uit vloerputten of kloksifons komt. Dat wijst eerder op overdruk op de waterafvoer, en die vraagt andere maatregelen.

Als je kelder kan overstromen

De volgende tips geeft de VMM voor overstromingen. Het zijn geen maatregelen tegen grondwater.

• Toestellen en meubels in de kelder kan je ophogen, bijvoorbeeld met snelbouwstenen.
• Voor een overstroming raadt de VMM ook aan een waterpomp met een lange afvoerslang klaar te hebben. Dat is iets anders dan grondwater permanent wegpompen.

Bij de installatie van een dompelpomp moet het stopcontact volgens de VMM hoger staan dan het verwachte waterniveau bij een eventuele overstroming. Voor de plaatsing van een dompelpomp kun je volgens de VMM een sanitair installateur of een algemeen aannemer inschakelen.

Denk in een ondergelopen kelder eerst aan je veiligheid: zijn er elektrische voorzieningen, dan is er volgens de Vlaamse Woningkwaliteitswijzer misschien elektrocutiegevaar. Tijdens storm of wateroverlast kan je het nummer 1722 bellen als je de brandweer nodig hebt en er geen levensgevaar is.