Vochtige kelder: oorzaken herkennen en het vocht aanpakken

Water op de vloer, natte muren na regen, witte zoutranden, een muffe geur of donkere plekken met schimmel: zulke tekens wijzen niet altijd op hetzelfde probleem.

Volgens Buildwise, het technisch centrum van de Belgische bouw, is vocht in kelders alomtegenwoordig (dossier 2/2009). Toch is binnenkomend water in de praktijk niet het meest voorkomende euvel. Water dat binnendringt, laat op muren en vloer doorgaans sporen na die je min of meer duidelijk ziet. Grondvocht laat geen druipsporen na. Het vertaalt zich doorgaans in donkere zones, soms in schimmel als de luchtvochtigheid hoog is, en in uitbloeiingen tijdens droge periodes. Uitbloeiingen zijn zouten die aan het oppervlak uitkristalliseren.

Vind je sporen van een vroegere ingreep, zoals een cementpleister aan de voet van de muur, dan kan je er volgens Buildwise van uitgaan dat het grondvocht een herhaaldelijk optredend probleem is.

Kelders staan in sterke wisselwerking met de grond rondom. Daardoor heerst er volgens Buildwise (dossier 2/2009) een redelijk fris en stabiel klimaat, maar ook een vochtige atmosfeer: het vocht dringt binnen doorheen de ingegraven muren. Als normale evenwichtsvoorwaarden in een kelder noemt Buildwise 10 tot 15 °C en een relatieve luchtvochtigheid boven 70 %. Die relatieve luchtvochtigheid drukt uit hoeveel waterdamp de lucht bevat, in procent van wat ze bij die temperatuur maximaal kan bevatten.

Een kelder heeft dan ook niet als eerste functie om als woonvertrek te dienen. Net als zolders moeten kelders volgens Buildwise veeleer beschouwd worden als bufferruimten, die dienen als opslagplaats en ter bescherming van de woonvertrekken.

Te weinig verluchting in de kelder benadrukt de problemen dikwijls, zeker als de openingen en kelderramen om thermische redenen afgedicht werden. In de zomer speelt nog iets anders: warme, vochtige buitenlucht die langs de koudere kelderwanden strijkt, kan daar condenseren. Buildwise noemde dat in 2024 een courant fenomeen.

Hoe grondig een diagnose moet zijn, hangt volgens Buildwise af van de doelen en de omvang van de problemen. Ze bestaat uit een bezoek aan de kelder in aanwezigheid van de gebruikers, omdat zij doorgaans kunnen vertellen wat er in de ruimte gebeurd is, welke problemen er waren, hoe vaak en hoe erg.

Is de schade aanzienlijk of moet de kelder een woonruimte worden, dan raadt Buildwise ook metingen aan. Wat je daarover best weet:

• De luchtvochtigheid meet je op verschillende tijdstippen van het jaar of met een toestel dat de evolutie registreert. Hygrometers, toestellen die de luchtvochtigheid meten, moeten regelmatig geijkt worden, want ze raken vrij snel ontregeld.
• Een elektrische vochtmeter is nuttig om probleemzones af te bakenen. Voor de precieze bepaling van het vochtgehalte is hij volgens Buildwise niet geschikt, en ook niet voor de controle van het metselwerk na droging, omdat onder meer zouten de meting sterk beïnvloeden. Meer daarover lees je bij vocht meten in muur en vloer.
• Het niveau van het grondwater bepaal je met een piëzometer, een standpijp die toegang geeft tot de grondwaterlaag.

Begin bij kijken en noteren, vóór je iets koopt.

• Noteer wanneer het vocht komt: na regen, bij warm weer, altijd op dezelfde plaats?
• Kijk of er nog lucht door de kelder kan. Zijn openingen of kelderraampjes afgedicht, dan kan dat de problemen volgens Buildwise benadrukken.
• Verlucht niet overmatig in de zomer. Dat raadt Buildwise in 2024 aan om condensatie op de wanden te beperken. Ook een intensieve verluchting bij onweer kan volgens dossier 2/2009 condensatie geven.
• Plaats je een ontvochtiger, lees dan eerst wat een ontvochtigingstoestel in de kelder wel doet. In een kleine ruimte en bij een geringe hoeveelheid vocht kan je ook kijken of een vochtvreter past.
• Zie je schimmel, volg dan onze gids over schimmel verwijderen en pak ook de bron van het vocht aan, want zonder dat keert de schimmel volgens Departement Zorg terug.

Staat de kelder onder water, denk dan eerst aan je veiligheid. Zijn er elektrische voorzieningen in de ondergelopen kelder, dan is er volgens de Vlaamse Woningkwaliteitswijzer misschien elektrocutiegevaar.

Beslis vóór de werken wat je met de kelder wil doen. Die vraag stel je volgens Buildwise vóór elke ingreep, want de bestemming is mede bepalend voor het niveau van de ingreep: een opslagruimte vraagt iets anders dan een leefruimte.

Hoe je dat aanpakt, lees je in onze gids over een kelder renoveren en inrichten. Denk je aan een harsvloer of een laag op de muur, lees dan eerst wat Buildwise over epoxy in de kelder zegt. En wil je de kelder of de vloer erboven isoleren, kijk dan bij de kelder isoleren.