Opstijgend vocht zelf behandelen: kan dat en hoe pak je het aan?

Je ziet een donkere rand onderaan de muur en in de winkel liggen injectieproducten klaar. Er bestaan producten om het zelf te doen, maar de eerste vraag is of het wel opstijgend vocht is. Ingrepen tegen opstijgend grondvocht zijn volgens Buildwise, het technisch centrum van de Belgische bouw, enkel een oplossing als het daar ook echt om gaat.

De Woningkwaliteitswijzer van de Vlaamse overheid noemt deze waarnemingen, die op opstijgend grondvocht kunnen wijzen:

• een vochtige muurvoet tot maximaal ongeveer 1,20 meter hoog
• witachtige zouten op de muren
• behang en afwerking die aan de muurvoeten loskomen
• vochtschade aan de meeste muren, binnen en buiten, en niet aan één enkele muur
• pleisterwerk dat enkel aan de muurvoet loskomt en hol klinkt als je erop klopt
• beschadigde mortel en baksteen, enkel aan de muurvoet

Buildwise voegt daar het beeld van een donkere, doorlopende vlek aan toe: ze loopt van de bodem tot 1 à 1,5 meter hoog en wordt naar boven toe steeds lichter. Zo'n vlek duidt vaak op opstijgend vocht, maar een bewijs is ze niet.

Elk punt hieronder kan je plan veranderen. Neem er dus de tijd voor.

1. Andere vochtbronnen. Vocht in een muur kan volgens Buildwise ook komen van opspattend water, een kapotte dakgoot, een koudebrug of een onvoldoende droge constructie. Kijk die eerst na, en let ook op leidingen die lekken.
2. Het grondniveau buiten. Geïnjecteerd wordt net boven de grond die buiten tegen de muur staat. Ligt die grond hoger dan de vloer binnen, dan volstaat dat niet: tussen het injectieniveau en de vloer zijn volgens Buildwise bijkomende maatregelen nodig tegen zijdelingse infiltratie.
3. Zouten. Indicatiestrookjes verkleuren volgens Buildwise binnen één of twee seconden als er hygroscopische zouten aanwezig zijn, zouten die vocht uit de lucht opnemen. Worden ze zo bevestigd, dan moet een carbidemeting uitwijzen of er ook een actief vochtprobleem is. Een carbidefles is nauwkeuriger dan een elektrische vochtmeter, maar moeilijker te gebruiken.
4. De stelmortel, de mortel tussen de stenen. Is een injectie met producten uit de siliconenfamilie in bepaalde gevallen ondoeltreffend, dan komt dat volgens Buildwise vaak door veel organisch materiaal in die mortel. Zo'n mortel heeft een donker tot soms zwart uitzicht en een eerder kleverige consistentie.
5. Een oude cementlaag. In oude woningen ziet men vaak een cementlaag tot op ongeveer 1,20 meter. Die verwijder je volgens de Woningkwaliteitswijzer beter niet. Loopt die laag binnen door tot onder het injectieniveau, dan zeggen onze bronnen niet wat voorgaat. Laat dat eerst ter plaatse bekijken.
6. Tegels op de muurvoet. Door betegeling kan het vocht in de muur niet verdampen en kan het hoger opstijgen, schrijft de Woningkwaliteitswijzer.
7. Leidingen in de muur. Kijk na waar elektriciteit, water en verwarming lopen en boor daar niet.

Ook zonder injectie heb je invloed op hoe ver het vocht komt. Een sterke ventilatie kan volgens de Woningkwaliteitswijzer vermijden dat het vocht zo hoog opstijgt. Een vochtige muurvoet betegelen om het probleem te verbergen, doe je dus beter niet.

Schilder ook niet over zoutvlekken heen. Buildwise vergelijkt dat met een pleister op een houten been: het zout blijft zijn werk doen en de vochtvlek keert vroeg of laat terug.

Hou bij tot waar de rand komt en op welke muren. Een meting alleen zegt daarbij niet alles: een elektrische vochtmeter is volgens Buildwise niet volledig nauwkeurig en kan beïnvloed worden door zouten. Waar je dan best op let, lees je bij vocht in muren meten.

Gaat het vocht ook over andere muren, dan helpt onze gids over vochtige muren zelf behandelen je verder.

Dit vocht kan relatief snel de kop opsteken, maar de oplossing vergt volgens Buildwise enige tijd. Het eindresultaat kan volgens Digest 13 uit 2016 drie tot zes maanden of nog langer op zich laten wachten, en de volledige droging kan enkele maanden tot, bij zeer dikke muren, enkele jaren duren. Ventileer en verwarm de ruimtes voldoende in die periode.

Afwerken doe je pas als het metselwerk voldoende uitgedroogd is. Buildwise beveelt aan eerst het vochtgehalte te controleren. Boven 4 massapercent moet de ondergrond verder drogen. Voor die controle is een elektrische vochtmeter niet geschikt, omdat een droge muur met veel zout aan het oppervlak toch hoge waarden geeft. Correcter zijn een meting met de carbidefles of het wegen van proefstukken.

Zouten. Volgens Buildwise kunnen ze niet door injecties verwijderd worden, en ze kunnen vochtvlekken geven ook als het opstijgende vocht efficiënt behandeld werd. Dat kan onterecht doen lijken alsof de injectie niet gewerkt heeft. In aanwezigheid van zulke zouten moet de binnenafwerking van de ondergrond ontkoppeld worden, met een voorzetwand op regelwerk of nieuwe pleister op een noppenmembraan, een kunststof laag tussen muur en afwerking. Is er ook een actief vochtprobleem, dan combineer je dat met de behandeling van het vocht.

Ook een andere vochtbron blijft bestaan. Een lek in een leiding of infiltratie via het dak of het schrijnwerk vraagt een herstelling, en zijdelingse infiltratie via de muurvoeten een verticale barrière.

En dan is er de vraag of de injectie zelf aanslaat. In 2016 schreef Buildwise dat het product zijn vochtwerende werking behoudt, ook na enkele jaren. In 2017 bevestigde Buildwise de doeltreffendheid van de injectietechnieken die in België frequent toegepast worden, "op voorwaarde dat men opteert voor een goed product en dit correct uitvoert". Dat onderzoek gebeurde in werfomstandigheden op historische gebouwen. Met producten uit de siliconenfamilie kan een injectie volgens datzelfde artikel "in bepaalde gevallen toch ondoeltreffend" zijn.