Kelder ventileren: zo krijg je een goede kelderverluchting

Een muffe geur als je de kelderdeur opent, donkere plekken met schimmel, of spullen die in de kelder aan kwaliteit verliezen. Verluchten lijkt dan het voor de hand liggende antwoord, en dat is het ook, voor een deel. Eerst naar de oorzaak kijken doe je in onze gids over vocht in de kelder.

Ventilatie is in kelders geen eenvoudige opdracht, schrijft Buildwise, het technisch centrum van de Belgische bouw, in zijn dossier 2/2009 over kelderrenovatie. Koude lucht stagneert onderaan, en de openingen zijn doorgaans minder geschikt voor natuurlijke dwarsventilatie. Toch is ze noodzakelijk om overmatige stijgingen van de relatieve luchtvochtigheid te vermijden. Die kunnen volgens Buildwise hygroscopisch vocht en oppervlaktecondensatie geven, wat zeer nadelig is voor vochtgevoelige materialen zoals hout, leer, karton en ijzerwaren.

Zonder ventilatie zou de relatieve vochtigheid volgens Buildwise zo groot kunnen worden dat er schimmel- en condensatieproblemen ontstaan in de kelder, of vochtproblemen in de aangrenzende ruimten. Dat geldt ook voor een kelder die alleen als opslag dient.

Gebruik je de kelder intensiever, dan neemt de vochtproductie toe. Buildwise noemt bij een renovatie 2 tot 10 kg per dag. Als voorbeelden geeft het dossier 0,9 tot 1,25 kg water per dag en per persoon, en 1,25 tot 2,5 kg per dag voor het drogen van wasgoed. In een kelder waar je was droogt, is goede verluchting dus geen detail.

De Vlaamse overheid raadt in haar brochure over gezonde lucht ook aan om in de garage en de kelder extra verluchtingsroosters te plaatsen, zodat uitlaatgassen of andere ongezonde stoffen zich niet verspreiden in de rest van de woning.

Oppervlaktecondensatie in een kelder is volgens Buildwise Magazine (2024) een courant fenomeen dat zich vooral in de zomer voordoet: warme, vochtige buitenlucht strijkt langs de koudere kelderwanden en kan daar condenseren. Om dat te beperken, is het volgens Buildwise aangeraden de kelder niet overmatig te ventileren in de zomerperiode. Een luchtontvochtiger plaatsen kan ook helpen, schrijft hetzelfde artikel. Wat zo'n toestel wel en niet doet, lees je bij een luchtontvochtiger voor de kelder.

Ook dossier 2/2009 waarschuwt dat een intensieve ventilatie tijdens warme en vochtige periodes, bijvoorbeeld bij onweer, oppervlaktecondensatie kan geven. Omdat zo'n intensieve ventilatie punctueel is, brengt die condensatie volgens Buildwise het gebruik van de ruimten gewoonlijk niet in het gedrang.

Ventilatie blijft volgens Buildwise (dossier 2/2009) wel noodzakelijk om overmatige stijgingen van de luchtvochtigheid te vermijden.

Buildwise schrijft in dossier 2/2009 dat een ontvochtigingsapparaat vaak geplaatst wordt na de behandeling van de oorzaken, en dat het niets wegneemt van de noodzaak om de ruimte te ventileren. Buildwise beschrijft ook een eenvoudig systeem op basis van zout, dat enkel toegepast kan worden in kleine ruimten en slechts een geringe hoeveelheid vocht afvoert. Daarover gaat onze gids over de vochtvreter.

Een ander neveneffect: een lagere luchtvochtigheid zorgt voor een snellere droging van vochtig metselwerk. Zitten er veel zouten in, dan kan de kristallisatie ervan de materialen beschadigen.

Ventilatie alleen verklaart ook niet elk vochtprobleem. Vocht in kelders kan volgens Buildwise ook komen van infiltraties, opstijgend grondvocht of hygroscopische zouten, zouten die vocht uit de lucht opnemen.

• Kijk of de bestaande openingen nog vrij zijn. Zijn kelderraampjes uit thermische overwegingen afgedicht, dan benadrukt dat de vochtproblemen volgens Buildwise dikwijls.
• Kijk of er aan beide kanten van de kelder openingen zijn. Departement Zorg noemt ramen tegenover elkaar openen als wintertip voor de woning, om een luchtstroom te creëren. In de zomer ventileer je de kelder volgens Buildwise niet overmatig.
• Meet je de luchtvochtigheid, doe dat dan volgens Buildwise op verschillende tijdstippen van het jaar of met een toestel dat de evolutie opmeet. Een hygrometer moet regelmatig geijkt worden, want hij raakt vrij snel ontregeld.
• Moet je openingen beschermen tegen overstroming, kijk dan welke oplossing de permanente verluchting bewaart. Afdekkappen mag je volgens de Vlaamse Milieumaatschappij niet gebruiken in lokalen waar permanent verluchting moet zijn, zoals lokalen met stookketels of gastellers.
• Plaats je een koker of buis, draai de mond dan weg van de overheersende wind- en neerslagrichting, volgens de VMM meestal zuidwesten tot noordwesten.

Een ventilator plaatsen in een kelder met een stookketel laat je best nakijken: mechanische ventilatie en de afvoer van verbrandingsgassen kunnen elkaar beïnvloeden.