Op deze pagina
- Herken je dit?
- Welke soorten noemen de bronnen?
- Wat is de meest waarschijnlijke oorzaak van de schimmel?
- Wat betekent zwarte schimmel eigenlijk?
- Is het wel schimmel?
- Waar leven schimmels van?
- Moet je de soort laten bepalen?
- Wat doe je, welke soort het ook is?
- Wanneer zelf behandelen niet volstaat
- Veelgestelde vragen over soorten schimmels
- Bronnen
Herken je dit?
Zwart in de hoek, wit op de keldermuur: de kleur valt als eerste op. Schimmelsporen kunnen volgens Leefmilieu Brussel uiteenlopende kleuren hebben, zoals wit, zwart en groen. Veel schimmels zijn donzig, maar ze kunnen er evengoed uitzien als gekleurde vlekjes of draadjes, en ook zwarte puntjes zijn volgens infofiche CSS 01 typisch voor schimmels.
Wat je ermee doet, hangt niet van de kleur af. De officiële bronnen die we raadpleegden, richten zich op verwijderen en op het wegnemen van de vochtbron. Hoe je dat op een wand aanpakt, lees je bij schimmel in muren verwijderen.
Welke namen duiken dan op in de officiële bronnen?
Welke soorten noemen de bronnen?
Een volledige lijst bestaat niet in de bronnen die we raadpleegden. Dit zijn enkele van de namen die worden genoemd. Leefmilieu Brussel spreekt van meer dan honderd soorten in vochtige woningen, het RIVM van een beperkt aantal soorten die typisch zijn voor het binnenmilieu.
| Soort | Wat de bron erover zegt | Bron |
|---|---|---|
| Cladosporium sphaerospermum | Samen met Aspergillus versicolor de soort die zich het vaakst in vochtige woningen ophoudt. | Leefmilieu Brussel, tekst Sciensano |
| Aspergillus versicolor | Keldermuren zijn volgens de bron de lievelingsplekken van Aspergillus en Penicillium. Het RIVM noemt deze soort bij de schimmels die onder droge omstandigheden kunnen leven. | Leefmilieu Brussel, RIVM (2012) |
| Penicillium, verscheidene soorten | Bij de meest voorkomende soorten in Brusselse woningen. | Leefmilieu Brussel |
| Alternaria en Chaetomium | In mindere mate aanwezig in Brusselse woningen. | Leefmilieu Brussel |
| Stachybotrys chartarum | Een groen-zwarte schimmel die een constante hoge luchtvochtigheid van 94 procent nodig heeft en cellulosehoudend materiaal zoals behang of gipsplaat. Groeit vooral na wateroverlast door overstroming of lekkage of bij een continue extreem hoge luchtvochtigheid. | RIVM (2012) |
| Huiszwam en bruine kelderzwam | Houtrotschimmels die grote materiële schade kunnen aanrichten. Van beide geeft de huiszwam de meeste materiële schade. Een typische bruinverkleuring van het overblijvende hout hoort bij deze bruinrotschimmels. | RIVM (2012) |
De lijst van Leefmilieu Brussel gaat over Brusselse woningen. Een officiële Vlaamse lijst vonden we niet.
Wat betekent zwarte schimmel eigenlijk?
In de bronnen die we raadpleegden, is zwart een kleur en geen soortnaam. Leefmilieu Brussel noemt zwart gewoon bij de kleuren die schimmel kan hebben. Departement Zorg maakt in zijn teksten over vocht en schimmel geen onderscheid per kleur.
Het RIVM beschrijft Stachybotrys chartarum als een groen-zwarte schimmel, die in Nederland weinig voorkomt. Die schimmel heeft bijzondere omstandigheden nodig: een constante hoge luchtvochtigheid en cellulosehoudend materiaal. Leefmilieu Brussel noemt ze ook op bijzonder vochtige plekken en op een onderlaag van cellulose, en rekent ze bij de soorten die in mindere mate voorkomen in Brusselse woningen. Voor België vonden we geen cijfers.
Wat dat voor je gezondheid betekent, staat bij vocht en gezondheid.
Is het wel schimmel?
Niet alles wat op schimmel lijkt, is ook schimmel. Twee gevallen die je van schimmel moet onderscheiden, staan expliciet in de bronnen.
| Wat je ziet | Wat het kan zijn | Hoe de bron het onderscheidt |
|---|---|---|
| Zwarte vlekken boven een verwarmingselement | Zwarte afzettingen, die men vaak voor schimmel aanziet (Buildwise, 2018) | Ze worden doorgaans vastgesteld op muurdelen en plafonds boven verwarmingselementen en hebben een eerder vettig karakter. Schimmel treedt voornamelijk op in hoeken, ter hoogte van koudebruggen of achter meubels. |
| Grijze of witte aanslag op een muur | Zoutuitbloei, die volgens het RIVM vaak optreedt bij optrekkend vocht | Zout lost op in water, in tegenstelling tot schimmels, en heeft een kristallijne, naaldvormige structuur met scherpe randen die bij schimmels ontbreken. |
| Zwarte, groene of witte vlekken op muren, plafonds, tapijten of rond ramen | Schimmel | Zo beschrijft Leefmilieu Brussel hoe schimmel verschijnt. |
| Roze of oranje aanslag | Daarover vonden we geen officiële bron | In de bronnen die we lazen, komt roze enkel voor bij de sporen van de huiszwam, bruin tot roze bruin. Dat gaat over een houtrotschimmel. De sporen kunnen volgens het RIVM via kieren vanuit de kruipruimte in grote hoeveelheden in de woonruimte terechtkomen. |
Twijfel je of een witte aanslag zout is? Zoutuitslag hoort vaak bij opstijgend vocht.
Waar leven schimmels van?
Schimmels groeien volgens Leefmilieu Brussel op organisch materiaal. Dat betekent dat ze zich ook kunnen ontwikkelen op heel wat materiaal in onze woning, waaronder materiaal dat cellulose bevat, papier en leer. Het RIVM voegt daar behang, de kartonnen buitenkant van gipsplaat, verf en lijm aan toe, en stof en zeepresten op gladde oppervlakken.
Sporen zijn normaal. Leefmilieu Brussel schreef in 2009 dat elk huis duizenden schimmelsporen heeft. Alleen als die sporen gedurende een lange tijd een vochtige ondergrond vinden in een warme ruimte, kan er volgens die fiche een schimmel groeien.
Ook Buildwise begint bij de oorzaak: die moet achterhaald worden voor er gereinigd wordt.
Moet je de soort laten bepalen?
Meestal niet. De schoonmaakmethode is volgens het RIVM hetzelfde voor alle schimmels, zodat determinatie (de soort laten vaststellen) en kwantificering alleen tot vertraging van de schoonmaakactie zouden kunnen leiden. Departement Zorg legt de nadruk elders: als je schimmel ziet, is het belangrijk die te verwijderen, en pak altijd de bron van het vocht aan.
Bij hout ligt het anders. Uit bouwkundige motieven kan determinatie zinvol zijn om vast te stellen of huiszwam of kelderzwam in het geding is. De Vlaamse Woningkwaliteitswijzer raadt bij zwammen, parasieten of schimmels aan een laboratorium een staaltje van het hout te laten onderzoeken. Wat dat in de praktijk betekent, lees je bij schimmel op hout verwijderen.
Wat doe je, welke soort het ook is?
Departement Zorg raadt aan schimmel te verwijderen en de voorzorgsmaatregelen te nemen die je bij schimmel verwijderen in huis vindt. Wie ademhalingsklachten heeft of allergisch is voor schimmel, verwijdert die volgens Departement Zorg niet zelf. Ook zwangere vrouwen en kinderen verwijderen beter geen schimmel. Dat advies maakt geen onderscheid per kleur of soort.
Pak daarnaast altijd de vochtbron aan. Wat de prijs stuurt, staat bij de kosten van vochtbestrijding.
Deze informatie vervangt geen medisch advies. Heb je klachten, raadpleeg dan je huisarts.
Veelgestelde vragen over soorten schimmels
Is zwarte schimmel gevaarlijk?
Een onderscheid per kleur maakt Departement Zorg niet in zijn teksten over vocht en schimmel. Het schrijft wel dat schimmel in huis een negatief effect kan hebben op de gezondheid, en dat we niet weten vanaf welke hoeveelheid klachten ontstaan. Daarom geldt het voorzorgsprincipe: beperk elke blootstelling zoveel mogelijk. Heb je klachten, raadpleeg dan je huisarts.
Wat te doen bij zwarte schimmel?
Op een glad oppervlak gaat dat zoals bij andere schimmel: ramen open, binnendeuren dicht, handschoenen en mondmasker, en allesreiniger in water. Verwijder de schimmel niet zelf als je ademhalingsklachten of een schimmelallergie hebt. Zwangere vrouwen en kinderen doen dat ook beter niet. Loopt de aantasting over meer dan 3 m², doe dan een beroep op een gespecialiseerde firma. Zoek ook de vochtbron, want anders zal de schimmel volgens Departement Zorg blijven terugkeren. Boven een verwarmingselement kan het volgens Buildwise ook om zwarte afzettingen gaan.
Waardoor komt zwarte schimmel?
De bronnen noemen voor schimmel in het algemeen vocht als oorzaak, en maken daarin geen uitzondering voor de kleur zwart. Schimmels wijzen volgens Leefmilieu Brussel op een vochtprobleem. Departement Zorg noemt onder meer te weinig verse lucht, koudebruggen en lekken als aandachtspunten.
Hoe weet je of je zwarte schimmel hebt?
De bronnen die we raadpleegden, geven geen manier om de soort uit de kleur af te leiden. Kijk vooral of het wel schimmel is. Zwarte afzettingen boven een verwarmingselement hebben volgens Buildwise een eerder vettig karakter.
Hoe snel kan je ziek worden van schimmel in huis?
Een termijn geeft Departement Zorg niet. Het schrijft dat we niet weten vanaf welke hoeveelheid gezondheidsklachten gaan ontstaan, en dat het risico afhangt van je gevoeligheid, van hoe vaak je in de aangetaste ruimte komt en van de omvang van de aantasting. Heb je klachten, raadpleeg dan je huisarts.
Kan een klein beetje schimmel kwaad?
Departement Zorg weet niet vanaf welke hoeveelheid klachten ontstaan, en past daarom het voorzorgsprincipe toe: beperk elke blootstelling zoveel mogelijk. Op een niet-poreus oppervlak kan je een kleine plek volgens Buildwise grondig reinigen. Aangetaste poreuze materialen, zoals behangpapier of gipskartonplaten, worden volgens Buildwise beter verwijderd. Bij ademhalingsklachten of een schimmelallergie doe je dat niet zelf, en zwangere vrouwen of kinderen doen het beter ook niet. Ook dan pak je de vochtbron aan.
Zo maakten we deze gids
Over soorten is weinig officiële Vlaamse informatie. We gebruikten de fiches van Leefmilieu Brussel en de Nederlandse richtlijn van het RIVM, en zeggen wat we niet vonden.
- Leefmilieu Brussel: Schimmels in vochtige woningen Soorten in Brusselse woningen, plekken en verborgen schimmel.
- Leefmilieu Brussel (tekst Sciensano): fiche Schimmel Kleuren, groeiplaatsen en de meest voorkomende soorten.
- Leefmilieu Brussel, infofiche CSS 01 (2009): vochtproblemen in huis Uitzicht van schimmel en sporen in huis.
- Leefmilieu Brussel: 5 tips om schimmel te vermijden Kleuren van vlekken.
- RIVM, GGD-richtlijn medische milieukunde (2012): schimmel- en vochtproblemen in woningen Stachybotrys, huiszwam, determinatie, zoutuitbloei.
- Buildwise (WTCB), Contact 2018/2: zwarte afzettingen in woongebouwen Zwarte afzettingen.
- Departement Zorg: vocht en schimmel Geen onderscheid per kleur, wie niet zelf verwijdert, gezondheid.
- Departement Zorg, infofiche: Weg met schimmel Stappen op een glad oppervlak.
- Vlaamse overheid, Woningkwaliteitswijzer: biologische gebreken Laboratorium en zwammen.
- Buildwise (WTCB), Contact 2015/2: Schimmelsanering in woningen Oorzaak eerst en oppervlaktes.
Volgende stap
Wil je zekerheid over wat er bij jou speelt?
Gratis en vrijblijvend