Schimmel in de slaapkamer: oorzaak, verwijderen en voorkomen

Departement Zorg noemt slapen bij de activiteiten die vocht veroorzaken, naast douchen, koken zonder goede dampkap en de was drogen in huis. Mensen produceren volgens de Woningkwaliteitswijzer tussen twee en vijf liter waterdamp per dag, via de longen en de huid. Zet die waterdamp zich tegen een koude muur om naar water, dan heet dat oppervlaktecondensatie, en als gevolg daarvan kan er schimmel ontstaan.

Dat gebeurt volgens de Woningkwaliteitswijzer vooral op koudebruggen, in hoeken van kamers, aan de zijkanten van ramen, achter kasten en gordijnen, en op de binnenkant van buitenmuren op het noorden en het oosten. Het technisch handboek woningkwaliteit van de Vlaamse overheid toont een slaapkamer waar schimmel zich door condensatie over alle buitenwanden verspreid heeft, en over de rolluikkast, die door het contact met de koude buitenlucht makkelijk condens geeft. Op twee andere foto's in dat handboek zijn kleine zwarte puntjes te zien, de eerste tekenen van schimmelgroei.

Wordt de kamer koud, dan stijgt het risico: komt de temperatuur onder 15 °C, dan neemt de kans op schimmel door condensatie toe, schrijft Departement Zorg. Ook een badkamer naast de slaapkamer speelt mee: hou de badkamerdeur na het douchen dicht, zo vermijd je schimmel in aanliggende kamers die minder verwarmd zijn.

Departement Zorg raadt ook aan bouwtechnische problemen te herstellen, zoals koudebruggen, enkele beglazing, buitenmuren zonder spouw, een lek in de waterleiding of een kapotte dakgoot. Wie een spouwmuur na-isoleert zonder te ventileren, heeft volgens de Woningkwaliteitswijzer al na een half jaar een grote kans op schimmel.

Departement Zorg geeft richtwaarden voor de hele woning, dus ook voor de slaapkamer: 40 tot 60% van oktober tot april en 30 tot 70% van mei tot september, en een temperatuur van minstens 15 °C. Test-Aankoop raadt aan de luchtvochtigheid onder 50% te houden bij 20 °C, gemeten met een thermometer-hygrometer.

In vochtige, slecht verluchte woningen vermenigvuldigen huisstofmijten zich razendsnel, zegt huisarts Lode Holsters in een artikel van Departement Zorg. Meer over meten en richtwaarden lees je bij luchtvochtigheid in huis.

Zet minstens twee keer per dag de ramen open, zeker in slaapkamers, raadt huisarts Lode Holsters aan in een artikel van Departement Zorg: zo verlaag je het vochtgehalte. Test-Aankoop raadt aan je huis 's morgens en 's avonds 10 à 15 minuten te verluchten. Departement Zorg raadt aan bij voorkeur ramen tegenover elkaar te openen, en meerdere keren kort in plaats van één keer lang, zodat muren en meubelen niet afkoelen.

Laat binnendeuren regelmatig en ook 's nachts openstaan, voor een goede luchtdoorstroming door de hele woning, en stop de spleten onder de binnendeuren niet dicht, schrijft Departement Zorg. Ventilatieroosters sluit je niet af. Het Nederlandse Milieu Centraal raadt aan 's nachts een raam open te zetten in de slaapkamer, of op een kier als je het snel koud hebt. Laat de kamer daarbij niet onder 15 °C zakken.

Zet kasten en andere meubels niet helemaal tegen de muur, zodat de lucht kan circuleren.

De infofiche 'Weg met schimmel' van de Vlaamse overheid geeft de stappen. Zet de ramen wijd open tijdens het werk en hou de binnendeuren dicht, zodat er geen schimmeldeeltjes in andere kamers komen. Draag handschoenen en een mondmasker, en bij grotere schimmelproblemen ook beschermende kledij die je nadien kan weggooien.

Op een glad oppervlak, zoals tegels, glas of metaal, was je de schimmel weg met een vochtige doek of spons en allesreiniger in water; is ze moeilijk te verwijderen, maak het oppervlak dan nat en gebruik een harde, natte borstel. Op een gepleisterde of geverfde muur verwijder je de schimmel met een allesreiniger. Aangetast behang maak je vochtig en verwijder je. Opnieuw verf, pleister of behang breng je pas aan als het vochtprobleem aangepakt is en de muur droog is. Zit de schimmel diep in het pleisterwerk, dan verwijder je best het pleisterwerk. Beschimmelde matrassen vervang je.

Gebruik geen javel. Javel is een bleekmiddel en reinigt niet, schrijft Departement Zorg; het verwijdert de schimmel dus niet en geeft onnodige gezondheidsrisico's.

Verwijder de schimmel niet zelf als je ademhalingsklachten hebt of allergisch bent voor schimmel. Ook zwangere vrouwen en kinderen verwijderen beter geen schimmel. Bij ernstige verontreiniging moet je de schoonmaak soms herhalen, met telkens enkele dagen ertussen. Krijg je de schimmel zelf niet weg, schakel dan professionele hulp in. Meer lees je bij schimmel in muren verwijderen.

Irritatie van de slijmvliezen van de ogen en luchtwegen en allergische reacties zijn volgens Departement Zorg de meest voorkomende gezondheidsproblemen die met schimmel in verband worden gebracht. Vanaf welke hoeveelheid klachten ontstaan, is volgens Departement Zorg niet geweten. Het risico hangt af van hoe gevoelig iemand is, hoe vaak je in de aangetaste ruimte komt en hoe groot het aangetaste oppervlak is. Daarom geldt het voorzorgsprincipe: beperk elke blootstelling aan schimmel zoveel mogelijk.

Een kind met astma dat slaapt in een vochtige kamer met schimmel of huisstofmijt, zal sneller luchtwegklachten krijgen, zegt huisarts Lode Holsters in een artikel van Departement Zorg. Het Nederlandse RIVM schrijft dat blootstelling aan vochtige woonomstandigheden of schimmel een verhoogd risico geeft op het ontstaan van astma, verergering van astma, luchtwegklachten en luchtweginfecties. Meer lees je bij vocht en gezondheid.

Schimmel kan volgens Test-Aankoop eender welke kleur hebben: zwart, wit, rood, oranje, geel, blauw of paars. Niet elke vlek is schimmel: witachtige mousse op een vochtige muur kan muurkanker zijn. Twijfel je of een aanslag van zouten komt, lees dan salpeter op de muur.

Een muffe of aardachtige geur verraadt volgens Test-Aankoop de aanwezigheid van schimmels, al geven ze niet allemaal een geur af.